Til þeirra er málið varðar
Fréttir

Hverjum skal reyna að bjarga (eða ekki)?

29.11.2017 Fréttir

Símtal þáverandi seðlabankastjóra og forsætisráðherra 6. október 2008 verður að teljast um margt áhugavert.  Ég hef frá hruni velt því fyrir mér hvers vegna reynt var að bjarga Kaupþingi en Landsbankanum fórnað. Með því er ég ekki að segja að tilraun til að koma Landsbankanum gegnum hrunið á alþjóðlegum fjármálamarkaði hefði endilega borið árangur.  Eftiráspeki lík og sú, sem beitt hefur verið í hrunmálum, er að sjálfsögðu meingölluð eins og allir vita. Mér er hins vegar fyrirmunað að skilja hvað réð kasti. Ástæðan er sú að ég veit fyrir víst að Landsbankinn var með miklu traustari veð fyrir mun lægri lánsupphæð.  Fjárhæð sem hefði a.m.k. dugað til að koma Icesave í skjól, sem var jú eitt mesta áhyggjuefni stjórmálamanna á þessum tímapunkti (sérfræðingar sem störfuðu með mér höfðu reyndar ítrekað bent þeim aðilum á að engin ríkisábyrgð væri á Tryggingasjóði innistæðueigenda, en það er önnur saga). Auk þess veit ég að fjárhagsstaða Landsbankans var síst verri en Kaupþings, og líklega mun betri.


Símtalið þar sem örlög bankanna voru ráðin

 Það sem stendur upp úr er að örlög íslensku bankanna voru afgreidd í afar ómerkilegu og lítið grunduðu samtali í hádeginu mánudaginn 6. október 2008.  Reyndar virðist Seðlabankinn vera faglegri í sinni nálgun, en forsætisráðherra er ekkert nema fum og fát.  Í endurriti símtalsins kemur fram að Geir H. Haarde spyr Seðlabankastjórann hvort Landsbankinn hafi ekki veð. „En er Landsbankinn ekki með neitt slíkt, sem hann getur látið okkur hafa?“ spyr hann, þegar Davíð seðlabankastjóri ræðir um veð Kaupþings. „Já, en þá er að við erum ekki með pening í þetta,“ svarar seðlabankastjórinn.

Það er skiljanlegt að Seðlabanki Íslands hafi ekki getað stutt alla bankana í hruninu. En ekki er útskýrt hvers vegna Seðlabankinn fór „inn að beini“ eins og seðlabankastjórinn orðar það, með því að lána Kaupþingi 500 milljónir evra, í stað þess að lána Landsbankanum 300 milljónir evra. Þegar seðlabankastjóri ítrekar þetta atriði („Þú ert að tala um það að við eig­um frek­ar að reyna að hjálpa Kaupþingi“) þá svarar forsætisráðherrann: „Það slær mig þannig sko og mér fannst þeir vera líka á þeirri línu í gær­kvöldi alla­vega þess­ir Morg­an menn.“

Þetta var öll fagmennskan! Einhver tilfinning fyrir því hvað einhverjir sögðu daginn áður, „allavega þessir Morgan menn“. Þar var forsætisráðherra eflaust að vísa til erlendra sérfræðinga, sem voru nýkomnir til landsins og höfðu skimað yfir bankalandslagið. Ekki bera þessir „Morgan menn“ ábyrgð á þeirri ákvörðun sem tekin var? Hún virtist tekin af því að „það slær mig þannig sko“!

Traust veð Landsbanka

Landsbankinn bauð fram mjög traust veð fyrir þessu 300 milljóna evra láni. Alls námu þær eignir 2 milljörðum evra, eða rúmlega sexfaldri upphæð þess láns sem óskað var eftir. Þar af var 1 milljarður í evrópskum ríkisskuldabréfum og 500 milljónir í íslenskum ríkisskuldabréfum, auk 500 milljóna evra í skuldabréfum frá íslenska lífeyrissjóðakerfinu. Allt eignir sem ekki rýrnuðu í hruninu. Hvers vegna fékk Landsbankinn ekki 300 milljónir evra gegn svo traustum veðum? Hvers vegna kusu menn frekar að láta Kaupþing fá miklu hærri upphæð, gegn veði í dönskum banka?

Pólitísk ákvörðun, ekki fagleg

Í bók minni, Billions to Bust and Back, kemst ég að þeirri niðurstöðu að ákvörðunin hafi eingöngu verið pólitísk, en ekki fagleg. En einhver rök hljóta þó að hafa verið lögð fram fyrir því að Kaupþing varð fyrir valinu, fremur en Landsbankinn sem þurfti minni fjárhæð og var með traustustu veðin. Fyrir utan þá staðreynd, að lán til Landsbanka hefði runnið beint til Seðlabanka Bretlands, milliríkjadeilu hefði verið afstýrt og íslenska þjóðin losnað við háværar deilur, hræðsluáróður og nær 22 þúsund Icesave-fréttir, frá hruni Landsbankans og fram að dómi EFTA-dómstólsins í janúar 2013 – og þúsundir frétta til viðbótar frá þeim tíma til dagsins í dag. En hvert rann gjaldeyrisforðinn, sem Kaupþing fékk? Geir H. Haarde sagði sjálfur fyrir Landsdómi að féð hefði farið „annað en það átti að fara“ og enn hafa ekki fengist fullnægjandi skýringar.

Það er líka rétt að taka fram, að stærstu hluthafar Landsbankans lýstu því yfir við stjórnvöld að þeir væru reiðubúnir að gefa eftir sína stöðu og veita hverja þá aðstoð sem óskað væri eftir, svo bjarga mætti bankakerfinu. Engin viðbrögð fengust við slíkum hugmyndum, en á sama tíma ákváðu menn að leggja allt sitt traust á Kaupþingsmenn.

Gögnin verða að koma fram

Símtal seðlabankastjóra og forsætisráðherra segir alls ekki alla söguna. Kannski varpar væntanleg skýrsla Seðlabankans einhverju ljósi á málið, þótt ég sé ekki bjartsýnn á að svo verði. Ekki verður betur séð en að margir séu þeirrar skoðunar að þjóðinni komi ekkert við hvað varð um gjaldeyrisforða hennar þennan örlagaríka dag í október 2008. Slíkt er auðvitað fjarstæða. Sá sem hlýtur að vera endanlega ábyrgur fyrir ákvörðuninni, þáverandi forsætisráðherra, ætti ekki að draga lengur að leggja fram þau rök, sem voru að baki henni. Í fórum hans eða forsætisráðuneytisins hlýtur a.m.k. að vera eitthvað minnisblað, sem skýrir þessa ákvörðun, þó ekki væri nema nokkrar setningar hripaðar niður eftir Morgan-mönnunum svokölluðu. Þjóðin á rétt á að vita, hvernig mál voru vegin og metin, hvaða gögn lágu til grundvallar og hvað endanlega réði því að Kaupþing fékk lánið.







Fréttir

Leppar og lygafléttur - 30.3.2017 Fréttir

Ég má til með að tjá mig um skýrsluna um einkavæðingu Búnaðarbankans, þar sem fram kemur að Hauck & Aufhäuser dæmið var allt ein lygaflétta. Rétt eins og í Al-Thani málinu nokkrum árum síðar var hönnuð lygaflétta til að blekkja stjórnvöld, markaðinn og almenning.

Meira

Bandarískt fyrirtæki kaupir Nova - 7.10.2016 Fréttir

Bandaríska eignastýringarfyrirtækið Pt Capital Advisors hefur keypt allt hlutafélag í fjarskiptafyrirtækinu Nova. Ég kveð Nova, sem ég stofnaði fyrir 10 árum, með stolti yfir þeim góða árangri sem fyrirtækið hefur náð. Það er núna með mestu markaðshlutdeildina á íslenskum farsímamarkaði og samkeppnin sem fyrirtækið kom með inn á markaðinn hefur lækkað verð á símaþjónustu og bætt þjónustu.
Meira


RSS fréttastraumur

Allt efni á vefnum www.btb.is er unnið af Björgólfi Thor Björgólfssyni eða fyrir hann. Hann ber ábyrgð á efni vefjarins og er jafnframt handhafi höfundarréttar.


Þetta vefsvæði byggir á Eplica